Endometriozis Ameliyatında Nüksü Belirleyen Şey: Hastalığın Tamamının Temizlenip Temizlenmediği

Endometriozis ameliyatı sonrasında şikâyetlerin yeniden ortaya çıkması her zaman hastalığın yeniden oluştuğu anlamına gelmez. Özellikle derin endometriozis olgularında ilk ameliyatta hastalığın tüm odaklarının çıkarılması, ağrı kontrolü ve yeniden ameliyat riskinin azaltılması açısından büyük önem taşır.

Eksik cerrahi ile tam cerrahi arasındaki fark

Endometriozis nedeniyle ameliyat olan kadınların bir bölümünde şikâyetler bir süre sonra yeniden başlayabilir. Bu durum çoğu zaman hastalığın tekrarlaması olarak yorumlansa da bazı hastalarda sorun, ilk ameliyatta endometriozis odaklarının tamamının çıkarılmamış olmasıyla ilişkili olabilir.

Derin endometriozis nedeniyle ameliyat edilen hastaları değerlendiren çalışmalarda, tüm odakların çıkarıldığı hastalarda nüks oranlarının, hastalığın bir bölümünün yerinde bırakıldığı hastalara göre daha düşük olduğu bildirilmiştir. Ağrıdaki azalmanın da tam cerrahi uygulanan hastalarda daha belirgin olabileceği gösterilmiştir.

Bu nedenle endometriozis ameliyatında amaç yalnızca görünen lezyonları veya yumurtalıktaki kisti çıkarmak değil, hastalığın karın içerisinde yayılım gösterdiği tüm bölgeleri değerlendirmektir.

Endometriozis neden tamamen çıkarılamayabilir?

Endometriozis yalnızca yumurtalıkta oluşan çikolata kistlerinden ibaret değildir. Hastalık karın zarı üzerinde yüzeyel odaklar şeklinde bulunabileceği gibi rahmin arka bağlarında, rektovajinal bölgede, bağırsaklarda, üreterlerde veya mesanede derin odaklar şeklinde de görülebilir.

Bazı hastalarda ağrının asıl kaynağı yumurtalıktaki kistten ziyade bu derin endometriozis odakları olabilir. Bu nedenle yalnızca kistin çıkarıldığı ancak diğer bölgelerin değerlendirilmediği ameliyatlardan sonra şikâyetlerin devam etmesi mümkündür.

Derin odaklar karın zarının altında ilerleyebildiği için yüzeysel işlemler her zaman hastalığın tamamını ortadan kaldırmayabilir.

Tam bir endometriozis cerrahisi nasıl planlanır?

Eksiksiz bir ameliyat için cerrahi planlamanın ameliyat öncesinde yapılması önemlidir.

Endometriozise yönelik ayrıntılı ultrasonografi ve gerektiğinde MR incelemesi ile hastalığın hangi bölgelere yayıldığı değerlendirilebilir. Bağırsak veya üriner sistem tutulumu şüphesi varsa bunun ameliyattan önce bilinmesi cerrahinin kapsamının doğru planlanmasına yardımcı olur.

Özellikle derin endometriozis cerrahisi konusunda cerrahın hastalığın farklı anatomik bölgelerdeki görünümünü tanıması ve gerektiğinde multidisipliner bir yaklaşım planlaması önemlidir.Bağırsak veya üriner sistem tutulumu beklenen hastalarda ilgili branşların ameliyata dahil edilmesi gerekebilir. Böylece ameliyat sırasında beklenmedik bir tutulumla karşılaşıldığında hastalığın bir bölümünün yerinde bırakılması riskinin azaltılması hedeflenir.

Yumurtalık dokusunun korunması

Endometriozise çikolata kisti eşlik ettiğinde cerrahinin bir diğer önemli konusu sağlıklı yumurtalık dokusunun korunmasıdır.

Kistin çıkarılması sırasında hastalıklı dokunun temizlenmesi ile sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması arasında dikkatli bir denge kurulmalıdır. Özellikle ileride gebelik planlayan kadınlarda yumurtalık rezervinin mümkün olduğunca korunması önem taşır.

Bu nedenle cerrahinin amacı yalnızca kisti çıkarmak değil, aynı zamanda hastanın yaşı, gebelik planı, yumurtalık rezervi ve hastalığın yaygınlığını birlikte değerlendirmektir.

Ameliyat sonrası takip neden önemlidir?

Endometriozis kronik seyir gösterebilen bir hastalıktır. Bu nedenle başarılı bir cerrahi sonrasında da hastanın takip edilmesi gerekir.

Yakın dönemde gebelik planlamayan bazı hastalarda ameliyat sonrası hormonal tedaviler değerlendirilebilir. Gebelik planlayan hastalarda ise takip ve tedavi yaklaşımı üreme hedeflerine göre düzenlenir.

Burada önemli olan endometriozis ameliyatını tek başına bir işlem olarak değil, ameliyat öncesi değerlendirme, cerrahi ve ameliyat sonrası takibin birlikte planlandığı bütüncül bir süreç olarak ele almaktır.

Sonuç

Endometriozis ameliyatının başarısında önemli noktalardan biri hastalığın yaygınlığının doğru değerlendirilmesi ve cerrahi sırasında mümkün olduğunca tüm hastalık odaklarının ele alınmasıdır.

Ameliyat sonrasında şikâyetleri devam eden veya yeniden başlayan hastalarda doğrudan tekrar ameliyat kararı vermek yerine hastalığın mevcut yaygınlığının ayrıntılı şekilde yeniden değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşım olabilir.

Doç. Dr. Cengiz Andan, İstanbul’da görev yapan kadın hastalıkları ve doğum uzmanıdır ve endometriozis, çikolata kisti ve laparoskopik jinekolojik cerrahi alanlarında çalışmalarını sürdürmektedir.

Yazar: Doç. Dr. Cengiz Andan
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı, Jinekolojik Laparoskopi
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.